Bugun...


Mehmet Çilsal

facebook-paylas
BİLİNMEYEN YÖNLERİYLE BODRUM KALESİ-47
Tarih: 06-05-2022 21:51:00 Güncelleme: 06-05-2022 21:59:00


 

 

Sıravolos’un Türkleri-Kale’nin Sancuvanları

Peder Şövalye Francesc de Boxols,  Haçlı Donanması’nın Akdeniz-Ege kıyılarını  yağmalayıp Avrupa’ya yelken açtığı 1472’nin son aylarında hala St Peter Kalesi(Bodrum) Garnizon Komutanlığı görevindeydi(*1).

 

 

Geçen bölümde bir nebze değinildigi gibi Antalya, Alanya, Datça’yı yağmalayıp İzmir’e doğru dümen kıran Haçlı Donanması başta Aspat’ı(Spatia-Strobilos-Strovili-Sıravolos) sonra da Coriolanus Cepio notlarına göre Gümüşlük, Müsgebi, Sandıma gibi Yarımada’nın diğer köylerini talan etmişti. Dalmaçyalı Coriolanus Cepio, Amiral Pietro Mocenigo’nun filosunda görevli üst rütbeli bir askerdi. 1470 Kanlı Eğriboz Savaşı’na da katılmış olan Cepio, filonun Yarımada’yı yağması sonrasında gelip Kale Limanına demirlediği günlerde Halikarnas harabelerini gezme fırsatı bulmuş, Mausoleum kalıntıları hakkında bazı notlar almıştı(*2). Bu notlardaki bilgilere göre çevredeki köylerden toplanmış Türk milis birlikleriyle antik şehrin sur duvarları altında zaman zaman çatışmalar yaşanıyor, Harabe Halikarnas sakini Sancuvalar akşam olunca Kale’ye çekiliyor, sonra da dışarı 50’nin üstünde köpek çıkarıp etrafa salıyor ve güvenliklerini böyle sağlıyordu.

 

 

Gündüzleri sur duvarları altında naralar atarak yaşanan çatışmalar belli ki Yarımada’nın yağma ve talanından, insanların esir alınıp götürülmesinden kaynaklanan öfkenin yansımasıydı. Haçlı Donanması’na destek ve istihbarat veren Sancuvanlar bu yüzden etraftaki tüm Türklerin şimşeklerini üzerine çekmişti. Nitekim çok geçmeden Sıravolos Türklerinin yanısıra Menteşe Sancağı-Beçin Kalesi askerlerinin karadan, Balad filosunun denizden doğru tacizleri de başlamıştı. Dönemin tarihçilerinden Giacomo Bosio, Bodrum Kalesi’ndeki paralı asker ve şövalyelerin haleti ruhiyesi hakkında “hepsi birden korku hastalığına(günümüzdeki manasıyla kapalı alanda kalma korkusu-klostrofobi) tutulmuştu”  idafelerini kullanırken çağdaş tarihçilerden Prof. Anthony Luttrell ise benzer şekilde “garnizondakiler etraftan çalı-çırpı toplamak, ağaç kesmek için bile kaleyi terk edemiyordu”  ifadelerini kullanmıştır.(*3)

 

Giacomo Bosio’nun aynı satırlarındaki bilgilere göre  Kale’de epey miktarda paralı asker vardı ve bunların bazıları 1471-1474 arası dönemde öldürülme korkusuyla kaçıp Türklerin safına geçmişti. 1475 yılında ise iki askerin firar planı ve ihanet girişimi erken haber alınıp engellenmiş, dört inzibatdan biri olan Fr Giovanni Cincio görevinden alınmış,  Güney perde duvarının denize bakan tüm pencereleri taşla örülüp kapatılmış, o tarihten itibaren deniz tarafına pencere açmak ya da yapmak yasaklanmıştı. (*3 G.Bosio, age)

 

 

Aslında Türk korkusu sadece Sancuvan Kalesi’nde değil Kos’a da bulaşmıştı. Muhtemel kuşatma tehlikesi nedeniyle Rodos'a tahliye edilen Narangia, Andimachia ve Kephalos sakinlerinin çoğu geri dönmeyi istemiyordu. Bu adalar 1472’e değin dur durak bilmeyen Türk akınlarına maruz  kalmıştı. Ada’da gözetleme, nöbet tutma, devriye gezme gibi işler yapan vigleci turcopol yerel halkın vazifeli olduğu işlerini bırakmaması için hem maaşları konusunda titiz davranılıyor hem de diğer mali, askeri yükümlülüklerden muaf tutuluyorlardı.(*4 )

  

 

1473-Bodrum Kalesi Komutanı Charles Alleman de Rochechinard

 

Francesc de Boxols'un ardından 1473 senesinde Bodrum Kalesi(Château Saint-Pierre) Komutanlığı’na Charles Alleman de Rochechinard atanmıştı. Peder Alleman, Fransa Lyon Rochechinard bölgesinden(Alpler) gelme bir rahip-şövalyeydi ve Rodos'taki başarıları nedeniyle azizler nişanına layık görülmüştü. Bodrum’a tayininden önce GM Orsini’nin mabeyincisi(yardımcı) ve müşaviriydi. 35-40’lı yaşlardaki bu Komutan’ın Harabe Halikarnas’taki asli vazifesi kendinden öncekiler gibi kalenin tahkim ve tahkimatlarını devam ettirmekti. Batı perde duvarının kuzey kısmını yükseltirken kullandığı taşların mükemmel kesimi ve orantılı boyutları onun diğer komutanlara nazaran işinde ne kadar titiz olduğunu gösteriyordu. Her komutan gibi o da mensubu olduğu ailenin armasını yontturup,  taştan bu rölyefi adı ve inşa tarihinin(1473) yazılı olduğu kitabesiyle birlikte Papalık+GM Orsini armasının hemen altına yerleştirmişti. Alleman’nın aslan ve zambak motifli dörde bölünmüş arması, küçük, abartısız dairesel formuyla alışılmış ölçü ve tarzın dışında olup Komutan Boxols’unkine nazaran çok daha mütevaziydi.(*1age)    

 

 

Yeri gelmişken hatırlatmakta fayda var, bilindiği gibi Halikarnas şehri 11-13’ncü yüzyıldan itibaren yaşanan depremler yüzünden sessizliğe bürünmüş viran bir yerdi ta ki 15’nci yüzyılın başında St. John Hospitaller Rodos Şövalyeleri buraya gelene kadar. Şövalyelerin inşasına başladığı Kale’nin bugünkü haline gelmesi ise 120 yıl sürmüştü. Kale, harabe-ören Halikarnas’ın taşlarıyla yapılmıştı. Mausoleum’un büyük taban taşları Kale’de de aynı şekilde zemin taşı olarak kullanılmıştı.

 

 

Antik kentin heryerine saçılmış ve yüzlerce sene  öylece durmuş kalıntılar 15’nci yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren yakından uzağa doğru toplanıp Zphyrion kıstağına getirilmiş, bunlar bittikçe ayakta kalmış duvarların yıkılması yoluna gidilmişti. Hiç bitmeyen tamir, tahkim ve ek yapı işleri sürekli taş tedarikini gerektirmekteydi. Bu antik taşlar elbette ki Dor-İyon, Karya, Roma döneminde usta ellerden çıkmış düzgün taşlardı ve bu düzgün halleriyle sonraki asırların ustalarına büyük kolaylık sağlamıştı.

 

 

 

Yukarıda bahsedildiği gibi 1470’lerde Yarımada(Sıravolos) Türklerinin yanısıra Beçin ve Balad’tan gelen Türkler ile Şövalyeler arasında sur duvarları dibinde cereyan eden çatışmalara,  Kale’deki korku atmosferine  rağmen Sancuvanların kale dışına çıkarak taş toplaması epey riskliydi. Muhtemelen yüksek tepelerde sıkı gözetleme yapıyor, günün en güvenli saatlerini kolluyorlardı. Yine de Komutan Charles Alleman’nın 1473’de batı perdesinin kuzey kısmında başlattığı muntazam ve muazzam inşa faaliyetlerini hangi şartlar altında nasıl sürdürebildiği konusu hala muammadır. Sancuvanlar, Osmanlı Ordusu’nun bölgeye hakimiyetiyle birlikte 1522’de Malta’ya gitmek zorunda kalınca  Kale artık Türklerin olmuştu. Onlardan geriye kalan antik şehrin taşları ise bu kez yeniçerilerin Kale içinde kendilerine yaptıkları evlere, kalıntılardan arınan boşluklar ise yaklaşık 200 yıl boyunca  ekip biçilen tarlalara dönüşmüştü. 18’nci yüzyılın ilk çeyreğinde Eğriboz-Kızılhisar’dan gelen  göç ise Harabe Halikarnas’ın sessizliğini bozan önemli bir gelişme olmuştu. Antik kentin bitmek bilmez ören taşları, 1720’li yıllardan itibaren önce askeri kışla binaları, sonra camiler, konutlar, tersane vb. yapımında kullanılmış, ören taşlı bu iskan süreci 19 ve 20’nci yüzyıllarda  da devam etmişti. 

 

 

Dönem: Anadolu Türkleri-Oğuz Türkleri-Otlukbeli Savaşı

 

1473,  Türkler dünyasında hegemonya rekabetinin sürdüğü bir yıldı. Karamanoğulları ve Akkoyunlular ile Osmanlılar arasındaki savaşlar bitmek bilmiyordu. Karamanoğlu Pîr Ahmed ve Kasım ile anlaşan Uzun Hasan, Venedikliler ve diğer Hıristiyan devletleriyle de ittifak halindeydi. Venedik ve Papalık, Türkmenlerin doğudan kendilerinin batıdan  eşzamanlı bir saldırı yapması durumunda II. Mehmed'in(Fatih) iki değirmen taşı arasında ezileceği fikrini Uzun Hasan'ın zihninde canlı tutmak için ellerinden geleni yapmıştı. Fatih’in 3 oğlu vardı ve Uzun Hasan sorununu halletmek için doğuya sefere çıkmaya verdiğinde tahtı boş kalmasın diye 14 yaşındaki en küçük şehzadesi Cem Sultan ile büyük şehzadesi Bayezid’in oğlu Korkud’a bırakmıştı. Amasya Valisi Bâyezid ve ortanca oğlu Karaman Valisi Mustafa, sancak askerleriyle beraber Anadolu’da ona katılmıştı. Bâyezid’in maiyyetinde Gedik Ahmed Paşa, Mustafa’nın maiyyetinde Anadolu Beylerbeyi Davud Paşa vardı. Karşı taraftaki Oğuz Türklerinin başı Uzun Hasan’ın sağında ise küçük oğlu Zeynel, solunda  büyük oğlu Uğurlu Mehmet Bey vardı. Rivayet odur ki  Otlukbeli Savaşı, Oğuz Türklüğü ve Anadolu Türklüğü için çok acı, unutulmaz, üzücü bir vakıaydı. Sebebi de Akkoyunluların Osmanlıları “çıtak” diye aşağılayıp  kendilerini gerçek Türk sayması, öz Türkün çıtakların hakkından gelmeyi istemesiydi.  Sonunda kaybeden Uzun Hasan olmuş ve payıtahtı olan Tebriz’e çekilmişti. (*5)

 

 

Otlukbeli muharebesinden sonra Gedik Ahmed Paşa komutasındaki ordu Kilikya’ya yönelmiş Şehzade Mustafa Ordusu’nun katılımıyla birlikte Silifke, Ermenek, Develi-Karahisar vs. ele geçirilmiş Konya’ya dönen Şehzade Mustafa yolda hastalanıp şaibeli biçimde vefat edince onun yerine Karaman Valiliği’ne 18 yaşındaki Cem Sultan gönderilmiş, lalalığına ise Gedik Ahmed Paşa tayin edilmişti. Şehzade Cem’in Menteşe Sancağı’nın da bağlı olduğu Karaman Valiliği dönemi St. John Şövalyeleri ile diplomatik temasların kurulduğu dönem olmuştu.(5*age)    

 

 

1474 sonrası Kale Komutanları ve Grand Master Pierre D'Aubusson(1476-1503)

 

Bodrum Kalesi Komutanlığı’na Charles Alleman’nın ardından  hakkında hiç bilgi bulunmayan Katalan şövalye Baltasar Sunyer (1474-1476) atanmıştı(*6). Kale’nin eski  komutanlarından Jean Cotet 1475’de, Rodos Şövalyeleri’nin Başrahibi(Grand Master) Giovanni Battista Orsini ise 1476'da  ölmüştü. Orsini’den boşalan yere de Pierre D'Aubusson   tayin edilmişti. (*1age)

 

Pierre d'Aubusson, hazinenin(maliye) başındayken 1476'nın başlarında Rodos  “Auvergne Dili Baş Rahibi",  Haziran 1476'da ise her dilden 16 temsilci üyenin oluşturduğu  Konseyin tamamının oyunu alarak  Rodos Grand Master’ı seçilmiş, başkomutanların omuzlarında çığlık ve sevinç gözyaşlarıyla makam koltuğuna taşınmıştı. Sekreteri(katip) Guillaume Caoursin’in yazdıkları göre Pierre d'Aubusson gençliğinde kendini askeri bilime adamış, zamanla uzmanlaşıp en yetenekli mühendisleri bile cebinden çıkartan biri haline gelmişti.    Rodos Dünyasının(12 Ada+Bodrum Kalesi) surlarını, gediklerini, yıkıntılarını onarmakla, hendekleri genişletmekle, liman ve tersane inşa etmekle yetinmeyip aynı zamanda bazı antik çağ yapılarını dahi ayağa kaldırmıştı. Konstantinople’den(İstanbul) gelen Osmanlı Ordusu'nun sefere hazırlandığı istihbaratları neticesinde Rodos, Bodrum Kalesi ve Adalar arasında mekik dokuyan Pierre d'Aubusson, her işe yetişme gayreti içinde hummalı biçimde savunma tedbirleri aldırmaya başlamıştı.(*7)

 

 

Şövalyelerin Conqueror(Fatih) Sultan Mehmet ile diplomatik temas kurması şart olmuştu...

 

Devam edecek...

mehmet cilsal-tarih araştırmacısı

 

KAYNAKLAR:

 

1*-“Une campagne de travaux méconnue au château Saint-Pierre au XVe siècle”

by Prof. Jean-Bernard de Vaivre

2*-“The Mausoleum at Halicarnassus Restored in Conformity With the Recently Discovered  Remains” by James Ferguson

- “Petri Mocenici imperatoris gesta” by Coriolanus Cepio

-“La Storia İtalia-Anali Veneti(1457-1500)”by Del Senatore Domenico Malipiero

3* -“The Search for the Defensive System of the Knights in the Dodecanese (Part II: Leros, Kalymnos, Kos and Bodrum)” by Michael Heslop-

“Istoria” by G.Bosio s. 328 ve 348

-“The Maussolleion at Halikarnassos Volume 2: The Written Sources and Their

Archaeological Background” by Kristian Jeppesen, Anthony Luttrell

4* - Archaeology and Architecture of the Military Orders by Mathias Piana Augsburg-Germany and Christer Carlsson Stockholm- Sweden

5* -İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi”İsmail Hami Danişmend

6* -“Les Hospitaliers catalans entre Rhodes, l’Italie et la Catalogne (1420-1480)”

by Pierre Bonneaud, Le prieuré de Catalogne, le couvent de Rhodes et la couronne d’Aragon, pp. 347-389  Id., « Un débouché fréquent pour les cadets des différentes aristocraties catalanes »  et J. Sarnowsky, Macht und Herrschaft im Johanniterorden des 15. Jahrhunderts, pp. 651-694

7* -“THE HISTORY OF PETER D'AUBUSSON, GREAT MASTER OF RHODES”

by Caoursin, Guillaume

 

 

 



Bu yazı 3601 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA

Web sitemize nasıl ulaştınız?


Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Fenerbahçe 13 9 2 2 36 14 29 +22
2 Galatasaray 13 8 2 3 23 10 27 +13
3 Adana Demirspor 13 6 1 6 24 14 24 +10
4 Konyaspor 14 6 2 6 16 9 24 +7
5 Başakşehir FK 13 7 3 3 19 15 24 +4
6 Kayserispor 14 7 5 2 20 15 23 +5
7 Trabzonspor 13 6 2 5 19 16 23 +3
8 Beşiktaş 13 6 3 4 26 18 22 +8
9 Alanyaspor 14 4 5 5 19 24 17 -5
10 Gaziantep FK 13 4 5 4 19 19 16 0
11 Antalyaspor 12 5 6 1 19 21 16 -2
12 Giresunspor 13 4 6 3 13 20 15 -7
13 Kasımpaşa 13 4 6 3 11 22 15 -11
14 Hatayspor 13 4 7 2 12 22 14 -10
15 Fatih Karagümrük 13 3 6 4 24 27 13 -3
16 MKE Ankaragücü 13 3 6 4 16 21 13 -5
17 Sivasspor 14 2 7 5 13 19 11 -6
18 İstanbulspor 13 2 9 2 12 26 8 -14
19 Ümraniyespor 13 1 8 4 15 24 7 -9
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 16 11 1 4 24 9 37 +15
2 Samsunspor 15 7 2 6 25 13 27 +12
3 Çaykur Rizespor 15 6 1 8 22 11 26 +11
4 Pendikspor 15 7 3 5 21 10 26 +11
5 Keçiörengücü 15 7 3 5 26 19 26 +7
6 Bodrumspor 15 7 4 4 25 17 25 +8
7 Boluspor 15 7 4 4 15 13 25 +2
8 Manisa FK 15 6 3 6 22 20 24 +2
9 Bandırmaspor 15 6 3 6 19 19 24 0
10 Sakaryaspor 16 7 8 1 25 25 22 0
11 Altay 15 5 4 6 17 14 21 +3
12 Adanaspor 15 4 5 6 24 24 18 0
13 Göztepe 14 5 6 3 14 14 18 0
14 Tuzlaspor 15 4 7 4 17 21 16 -4
15 Erzurumspor FK 15 3 7 5 15 23 14 -8
16 Altınordu 15 3 9 3 14 27 12 -13
17 Yeni Malatyaspor 15 2 8 5 14 24 11 -10
18 Gençlerbirliği 15 1 10 4 14 29 7 -15
19 Denizlispor 15 1 11 3 10 31 6 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Kocaelispor 17 11 1 5 36 17 38 +19
2 Bucaspor 1928 17 10 2 5 28 10 35 +18
3 İskenderunspor A.Ş. 17 10 3 4 25 14 34 +11
4 Karacabey Belediye Spor 17 8 2 7 24 14 31 +10
5 1461 Trabzon FK 17 8 3 6 19 11 30 +8
6 Ankara Demirspor 17 7 4 6 23 10 27 +13
7 Serik Belediyespor 17 7 4 6 25 21 27 +4
8 Van Spor FK 17 7 4 6 20 17 27 +3
9 Zonguldak Kömürspor 17 8 6 3 20 21 27 -1
10 Kırklarelispor 17 6 4 7 18 14 25 +4
11 Fethiyespor 17 6 8 3 20 26 21 -6
12 Sarıyer 17 4 5 8 20 24 20 -4
13 Kastamonuspor 17 5 7 5 16 22 20 -6
14 Etimesgut Belediyespor 17 4 8 5 19 25 17 -6
15 Adıyaman FK 17 3 7 7 15 23 16 -8
16 Balıkesirspor 17 4 9 4 13 22 16 -9
17 Kırşehir FSK 17 2 7 8 14 21 14 -7
18 Uşak Spor 17 3 10 4 12 25 13 -13
19 Diyarbekir Spor 17 1 10 6 14 29 9 -15
20 Pazarspor 17 1 11 5 11 26 8 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Yeni Mersin İY 15 11 2 2 21 7 35 +14
2 52 Orduspor FK 15 9 3 3 24 14 30 +10
3 Karaköprü Belediyespor 15 8 2 5 18 6 29 +12
4 Karşıyaka 15 8 4 3 16 7 27 +9
5 Belediye Kütahyaspor 15 7 3 5 22 15 26 +7
6 Ağrı 1970 Spor 15 7 3 5 15 9 26 +6
7 Belediye Derincespor 15 7 3 5 18 15 26 +3
8 Nevşehir Belediyespor 15 5 4 6 19 17 21 +2
9 Hacettepe 1945 15 5 5 5 18 19 20 -1
10 Elazığspor 15 5 7 3 16 24 18 -8
11 1954 Kelkit Bld.Spor 15 3 4 8 12 14 17 -2
12 1922 Konyaspor 15 5 8 2 15 21 17 -6
13 Çatalcaspor 15 4 7 4 17 18 16 -1
14 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü 15 4 8 3 11 18 15 -7
15 Şile Yıldızspor 15 2 5 8 13 15 14 -2
16 Yomraspor 15 2 8 5 10 17 11 -7
17 Edirnespor 15 3 11 1 11 23 10 -12
18 Eskişehirspor 15 2 10 3 16 33 9 -17
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/12/2022 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
 25/12/2022 Antalyaspor vs MKE Ankaragücü
 25/12/2022 Galatasaray vs İstanbulspor
 25/12/2022 Gaziantep FK vs Beşiktaş
 25/12/2022 Hatayspor vs Giresunspor
 25/12/2022 Kasımpaşa vs Sivasspor
 25/12/2022 Konyaspor vs Alanyaspor
 25/12/2022 Trabzonspor vs Fenerbahçe
 25/12/2022 Ümraniyespor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/12/2022 Samsunspor vs Yeni Malatyaspor
 10/12/2022 Keçiörengücü vs Adanaspor
 10/12/2022 Tuzlaspor vs Çaykur Rizespor
 10/12/2022 Denizlispor vs Altay
 10/12/2022 Göztepe vs Manisa FK
 11/12/2022 Boluspor vs Bandırmaspor
 11/12/2022 Gençlerbirliği vs Erzurumspor FK
 11/12/2022 Altınordu vs Bodrumspor
 12/12/2022 Pendikspor vs Sakaryaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/12/2022 Etimesgut Belediyespor vs Kırşehir Futbol Spor Kulübü
 11/12/2022 İskenderunspor A.Ş. vs Bucaspor 1928
 11/12/2022 1461 Trabzon FK vs Fethiyespor
 11/12/2022 Adıyaman FK vs Pazarspor
 11/12/2022 Ankara Demirspor vs Kırklarelispor
 11/12/2022 Diyarbekir Spor vs Sarıyer
 11/12/2022 Karacabey Belediye Spor vs Serik Belediyespor
 11/12/2022 Kastamonuspor vs Kocaelispor
 11/12/2022 Van Spor FK vs Uşak Spor
 11/12/2022 Zonguldak Kömürspor vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/12/2022 Çatalcaspor vs Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü
 10/12/2022 52 Orduspor FK vs Yomraspor
 11/12/2022 Belediye Derincespor vs Hacettepe 1945
 11/12/2022 Belediye Kütahyaspor vs Karşıyaka
 11/12/2022 Edirnespor vs Ağrı 1970 Spor
 11/12/2022 Elazığspor vs Eskişehirspor
 11/12/2022 Nevşehir Belediyespor vs Karaköprü Belediyespor
 11/12/2022 Yeni Mersin İdman Yurdu vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 11/12/2022 1922 Konyaspor vs Şile Yıldızspor
 11/12/2022 1922 Konyaspor - Şile Yıldızspor Şile Yıldızspor ligde deplasmandaki son 7 maçında hiç kazanamadı  1922 Konyaspor yenilmez
 11/12/2022 Nevşehir Belediyespor - Karaköprü Belediyespor Nevşehir Belediyespor ligdeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Nevşehir Belediyespor yenilmez
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
YUKARI